Watervalgrafiek maken in Excel: financiele analyse (2026)

Kort antwoord: Een watervalgrafiek maak je in Excel door je data te selecteren, naar Invoegen > Grafieken te gaan en Waterval te kiezen. Markeer subtotalen en eindtotalen door op de kolom te klikken en “Instellen als totaal” te selecteren.

In het kort

• Een watervalgrafiek toont hoe een beginwaarde stapsgewijs verandert naar een eindwaarde
• Perfect voor financiele analyses zoals omzetbridges, cashflow-overzichten en variantie-analyses
• Positieve waarden worden groen weergegeven, negatieve waarden rood
• Subtotalen en totalen kun je instellen via rechtermuisklik op de kolom
• Beschikbaar in Excel 2016 en nieuwer (ook Excel 365)
• Combineer met Excel tabellen voor dynamische updates

Wat is een watervalgrafiek?

Een watervalgrafiek (waterfall chart of bruggrafiek) is een visualisatie die laat zien hoe een beginwaarde via een reeks positieve en negatieve wijzigingen naar een eindwaarde leidt. De naam komt van het trapvormige uiterlijk: elke kolom “valt” of “stijgt” vanaf het niveau waar de vorige eindigde.

In het Engels heet dit een Waterfall Chart, Bridge Chart of Flying Bricks Chart. De functionaliteit is identiek in Nederlandse en Engelse Excel-versies.

Wanneer gebruik je een watervalgrafiek?

Watervalgrafieken zijn ideaal voor:

• Omzetanalyse: van bruto-omzet naar netto-omzet via kortingen, retouren en belastingen
• Cashflow-overzichten: van beginbalans naar eindbalans via ontvangsten en uitgaven
• Variantie-analyse: verschil tussen budget en realisatie per kostenpost
• Winstbridges: van omzet naar netto-winst via kostenposten
• Projectbudgetten: van oorspronkelijk budget naar huidige stand
• Voorraadmutaties: van beginvoorraad naar eindvoorraad

Hoe leest je een watervalgrafiek?

Een watervalgrafiek bestaat uit drie soorten kolommen:

1. Beginwaarde: de grijze of gekleurde startkolom (meestal links)
2. Stappen: zwevende kolommen die stijgen (groen/positief) of dalen (rood/negatief)
3. Totalen: kolommen die vanaf de basislijn starten (grijs), vaak subtotalen of eindtotaal

De horizontale positie van elke stap toont waar de vorige eindigde, zodat je het cumulatieve effect ziet.

Soorten watervalgrafieken

Excel biedt standaard een type watervalgrafiek, maar je kunt deze op verschillende manieren gebruiken:

1. Eenvoudige brug (basis)

Een reeks van begin tot eind met alleen positieve en negatieve stappen. Geschikt voor:
– Simpele winstanalyses
– Maandelijkse mutaties
– Enkelvoudige variantie-overzichten

2. Watervalgrafiek met subtotalen

Tussenstanden markeren als totaal, zodat je meerdere secties krijgt. Ideaal voor:
– Kwartaalrapportages met tussenbalansen
– Gelaagde kostenstructuren
– Complexe P&L-overzichten

3. Horizontale watervalgrafiek

Standaard is de Excel-watervalgrafiek verticaal, maar je kunt de weergave aanpassen voor specifieke presentaties.

4. Gestapelde watervalgrafiek

Door meerdere datareeksen te combineren kun je per stap een onderverdeling tonen. Dit vereist handmatige opbouw met gestapelde staafdiagrammen.

Watervalgrafiek maken: stap voor stap

Voorbereiding: je data structureren

Voor een correcte watervalgrafiek moet je data aan deze voorwaarden voldoen:

1. Kolomkoppen: labels voor elke stap
2. Waarden: positieve getallen voor toenames, negatieve voor afnames
3. Logische volgorde: begin > stappen > eind
4. Geen formules in subtotalen: Excel berekent deze niet automatisch

Voorbeelddata voor omzetanalyse:

Categorie	Waarde
Bruto omzet	500000
Kortingen	-35000
Retouren	-12000
Netto omzet	453000
Inkoopkosten	-180000
Personeelskosten	-120000
Overige kosten	-45000
Operationeel resultaat	108000

Belangrijk: Het eindtotaal (453000 en 108000) moet je als totaal markeren, niet als stap. Anders rekent Excel deze als extra mutatie.

Stap 1: Selecteer je data

Windows:
1. Klik in cel A1 (eerste label)
2. Sleep naar de laatste cel met waarden
3. Of druk op Ctrl + Shift + End

Mac:
1. Klik in cel A1
2. Druk op Cmd + Shift + End, of
3. Selecteer handmatig het bereik A1:B9

Tip: Selecteer zowel de labels als de waarden. Excel gebruikt de labels automatisch voor de aslabels.

Stap 2: Voeg de watervalgrafiek in

Windows:
1. Ga naar het tabblad Invoegen
2. Klik in de groep Grafieken op Watervalgrafiek invoegen (het icoon met de zwevende kolommen)
3. Kies Waterval
4. Excel plaatst de grafiek op je werkblad

Mac:
1. Ga naar Invoegen > Grafiek
2. Selecteer het watervalgrafiek-icoon
3. Klik om de grafiek in te voegen

Sneltoets: Er is geen directe sneltoets voor watervalgrafieken, maar je kunt na selectie via Alt + N + W (Windows) snel navigeren naar de grafiekopties.

Stap 3: Totalen instellen

Dit is de belangrijkste stap. Zonder dit markeert Excel alle waarden als stappen.

Windows:
1. Klik op de kolom die een totaal moet zijn (bijv. “Netto omzet”)
2. Dubbelklik om alleen die ene kolom te selecteren
3. Rechtermuisklik > Gegevenspunt opmaken
4. Vink aan: Instellen als totaal
5. Herhaal voor alle totalen (subtotalen en eindtotaal)

Mac:
1. Klik op de totaalkolom
2. Ga naar Opmaak > Gegevenspunt opmaken
3. Vink Instellen als totaal aan

Resultaat: De kolom start nu vanaf de basislijn (0) in plaats van te zweven.

Stap 4: Grafiek opmaken

Grafiektitel aanpassen:
1. Klik op de standaardtitel
2. Typ een beschrijvende titel: “Van bruto omzet naar operationeel resultaat Q1 2026”

Kleuren aanpassen:
1. Klik op een positieve (groene) staaf
2. Rechtermuisklik > Gegevensreeks opmaken
3. Kies bij Opvulling een andere kleur
4. Herhaal voor negatieve staven en totalen

Verbindingslijnen:
1. Selecteer de grafiek
2. Klik op het + icoon > Verbindingslijnen
3. Deze lijntjes verbinden de stappen visueel

Positieve en negatieve waarden correct weergeven

Kleuren instellen per type

Excel gebruikt standaardkleuren, maar je kunt deze aanpassen voor bedrijfshuisstijl:

Aanbevolen kleurenschema:
– Positieve stappen: groen (#70AD47)
– Negatieve stappen: rood (#C00000)
– Totalen: grijs (#7F7F7F) of blauw (#4472C4)
– Beginwaarde: donkerblauw of grijs

Kleuren wijzigen:
1. Klik op een staaf van het type dat je wilt aanpassen
2. Rechtsklik > Gegevensreeks opmaken
3. Ga naar Opvulling > Effen opvulling
4. Kies je kleur

Negatieve waarden correct invoeren

Zorg dat negatieve waarden ook daadwerkelijk negatief zijn in je brondata:

• Kortingen: -35000 (niet 35000)
• Kosten: -180000 (niet 180000)
• Retouren: -12000 (niet 12000)

Als je positieve getallen gebruikt voor kostenposten, toont Excel deze als stijgingen in plaats van dalingen.

Subtotalen toevoegen

Subtotalen maken complexe watervalgrafieken overzichtelijker door tussenbalansen te tonen.

Wanneer subtotalen gebruiken?

• Na een groep gerelateerde stappen (bijv. alle verkoopgerelateerde posten)
• Bij overgang naar een nieuwe categorie (van omzet naar kosten)
• Voor rapportages met meerdere niveaus

Subtotaal invoegen

1. Voeg in je brondata een rij toe met het subtotaal
2. Bereken het subtotaal als de som van begin + alle voorgaande stappen
3. Selecteer opnieuw je data en vernieuw de grafiek
4. Markeer het subtotaal als totaal (zie Stap 3)

Voorbeeld:

Categorie	Waarde
Bruto omzet	500000
Kortingen	-35000
Retouren	-12000
Netto omzet	453000
Inkoopkosten	-180000
Brutowinst	273000
Personeelskosten	-120000
Overige kosten	-45000
Operationeel resultaat	108000

De vetgedrukte rijen markeer je als totaal.

Praktische voorbeelden

Voorbeeld 1: Omzetbrug (omzetanalyse)

Scenario: Je wilt laten zien hoe de bruto-omzet evolueert naar netto-omzet.

Data:
| Stap | Waarde |
|——|——–|
| Bruto omzet | 750000 |
| Volumegroei | 45000 |
| Prijsstijging | 22000 |
| Valuta-effect | -8000 |
| Kortingen | -38000 |
| Retouren | -15000 |
| Netto omzet | 756000 |

Stappen:
1. Selecteer A1:B8
2. Invoegen > Waterval
3. Markeer “Bruto omzet” en “Netto omzet” als totaal
4. Pas kleuren aan: groei groen, kortingen/retouren rood

Voorbeeld 2: Cashflow-overzicht

Scenario: Visualiseer de kasstroom van begin- naar eindsaldo.

Data:
| Post | Bedrag |
|——|——–|
| Beginsaldo | 125000 |
| Klantontvangsten | 340000 |
| Leveranciersbetalingen | -210000 |
| Salarissen | -95000 |
| Huur en utilities | -18000 |
| Belastingen | -12000 |
| Investeringen | -45000 |
| Eindsaldo | 85000 |

Stappen:
1. Maak de watervalgrafiek
2. Markeer Beginsaldo en Eindsaldo als totaal
3. Ontvangsten worden groen (positief), uitgaven rood (negatief)
4. Voeg titel toe: “Kasstroom Q1 2026”

Voorbeeld 3: Variantie-analyse (budget vs. realisatie)

Scenario: Toon het verschil tussen gebudgetteerde en gerealiseerde winst.

Data:
| Item | Variantie |
|——|———–|
| Budget winst | 200000 |
| Omzet hoger | 35000 |
| Materiaalkosten lager | 12000 |
| Personeelskosten hoger | -28000 |
| Marketing overschrijding | -15000 |
| Energie besparing | 8000 |
| Werkelijke winst | 212000 |

Stappen:
1. Positieve varianties zijn gunstig (groen)
2. Negatieve varianties zijn ongunstig (rood)
3. Budget en werkelijke winst als totaal markeren
4. Dit toont direct welke factoren positief of negatief bijdroegen

Geavanceerde technieken

Watervalgrafiek met Excel-tabel koppelen

Door je brondata om te zetten naar een Excel-tabel, update de grafiek automatisch bij nieuwe data:

1. Selecteer je data
2. Druk op Ctrl + T om een tabel te maken
3. Maak de watervalgrafiek op basis van de tabel
4. Nieuwe rijen worden automatisch opgenomen

Watervalgrafiek in draaitabelstijl

Voor dynamische analyses kun je een watervalgrafiek combineren met draaitabeldata:

1. Maak eerst je draaitabel met de gewenste structuur
2. Kopieer de draaitabelwaarden naar een nieuw bereik (Plakken speciaal > Waarden)
3. Maak de watervalgrafiek van dit bereik
4. Update handmatig na wijzigingen in de draaitabel

Horizontale labels roteren

Bij lange labels kunnen deze overlappen:

1. Klik op de X-as (categorielabels)
2. Rechtermuisklik > As opmaken
3. Bij Tekstopties stel je de rotatiehoek in (bijv. -45 graden)
4. Of kies voor verticale tekst

Gegevenslabels toevoegen

Toon de exacte waarden op elke kolom:

1. Klik op de grafiek
2. Klik op + > Gegevenslabels
3. Kies positie: Buiten einde of Midden
4. Voor betere leesbaarheid: pas lettergrootte aan

Veelgemaakte fouten

Fout 1: Totalen niet markeren

Probleem: Je eindtotaal wordt weergegeven als een zwevende kolom in plaats van vanaf de basislijn.

Oorzaak: Excel behandelt standaard alle waarden als stappen.

Oplossing: Dubbelklik op de totaalkolom > Rechtermuisklik > Gegevenspunt opmaken > vink “Instellen als totaal” aan. Herhaal voor alle subtotalen en het eindtotaal.

Fout 2: Positieve getallen voor kosten

Probleem: Kosten worden weergegeven als stijgingen (groene kolommen naar boven).

Oorzaak: Je hebt kosten als positieve waarden ingevoerd (180000 in plaats van -180000).

Oplossing: Zorg dat alle kostenposten, kortingen en andere afnames negatieve waarden zijn in je brondata. Vermenigvuldig eventueel de cellen met -1.

Fout 3: Verkeerde volgorde van data

Probleem: De grafiek begint niet met het juiste startpunt of de stappen zijn door elkaar.

Oorzaak: Excel volgt de volgorde van je data.

Oplossing: Sorteer je brondata in de logische volgorde: beginwaarde > stappen in volgorde van impact > subtotalen > eindtotaal.

Fout 4: Formules in totaalcellen

Probleem: Het totaal klopt niet met de visuele weergave.

Oorzaak: Als je een formule gebruikt voor het totaal, kan Excel dit als berekende stap interpreteren.

Oplossing: Voor watervalgrafieken is het veiliger om totalen als vaste waarden in te voeren, of controleer of de markering als totaal correct is ingesteld.

Fout 5: Te veel categorien

Probleem: De grafiek is onoverzichtelijk met 20+ kolommen.

Oorzaak: Watervalgrafieken werken het best met 5-12 stappen.

Oplossing: Groepeer kleinere posten in een categorie “Overig”. Focus op de belangrijkste drivers. Maak eventueel meerdere grafieken voor detail.

FAQ

Wat is het verschil tussen een watervalgrafiek en een staafdiagram?

Een staafdiagram toont absolute waarden per categorie vanaf een gezamenlijke basislijn. Een watervalgrafiek toont incrementele veranderingen waarbij elke kolom start waar de vorige eindigde. Dit maakt de cumulatieve impact van elke stap zichtbaar.

Kan ik een watervalgrafiek maken in oudere Excel-versies?

De ingebouwde watervalgrafiek is beschikbaar vanaf Excel 2016. In oudere versies kun je een watervalgrafiek handmatig bouwen met gestapelde staafdiagrammen en onzichtbare hulpreeksen, maar dit is complexer.

Hoe markeer ik een beginwaarde als totaal?

De beginwaarde moet je ook als totaal markeren zodat deze vanaf de basislijn start. Dubbelklik op de eerste kolom > Rechtermuisklik > Gegevenspunt opmaken > vink “Instellen als totaal” aan.

Waarom zijn mijn verbindingslijnen niet zichtbaar?

Verbindingslijnen moeten expliciet worden ingeschakeld. Klik op de grafiek > klik op het + icoon rechts > vink “Verbindingslijnen” aan. Ze verschijnen als dunne lijnen tussen de kolommen.

Kan ik een watervalgrafiek horizontaal maken?

Excel’s standaard watervalgrafiek is verticaal. Voor een horizontale weergave moet je handmatig een gestapeld staafdiagram bouwen met hulpdata. Dit is complexer maar mogelijk voor specifieke presentaties.

Hoe exporteer ik een watervalgrafiek naar PowerPoint?

Kopieer de grafiek met Ctrl + C, ga naar PowerPoint en plak met Ctrl + V. Kies bij plakopties voor “Afbeelding” als je geen koppeling wilt, of “Koppeling behouden” voor automatische updates.

Kan ik negatieve totalen weergeven?

Ja. Als je eindtotaal negatief is (bijv. verlies), wordt dit correct weergegeven als kolom onder de basislijn. Markeer het wel als totaal zodat het vanaf 0 start.

Hoe combineer ik een watervalgrafiek met een lijn?

Dit is niet standaard mogelijk met de ingebouwde watervalgrafiek. Je kunt wel een combinatiegrafiek maken met gestapelde kolommen en een lijn voor trends.

Gerelateerde artikelen

Watervalgrafieken werken goed samen met andere Excel-visualisaties:

• Staafdiagrammen: voor eenvoudige categorievergelijkingen
• Combinatiegrafieken: kolommen met lijnen combineren
• Excel tabellen: dynamische databronnen
• Draaitabellen: flexibele data-analyse
• Voorwaardelijke opmaak: brondata visueel markeren
• Trendlijnen: trends visualiseren

Hulp nodig met financiele Excel-rapportages?

Loop je vast bij het maken van een watervalgrafiek of wil je professionele financiele dashboards bouwen? Ik help je graag!

Neem contact op:
– WhatsApp: Stuur een bericht
– E-mail: w.bouwmeester@bouwmeesterconsultancy.nl
– Telefoon: +31 6 28963636

Stuur je Excel-bestand mee en beschrijf kort wat je wilt bereiken. We reageren meestal binnen 24 uur.