Wat-als analyse in Excel: scenario’s vergelijken (2026)

Kort antwoord: Wat-als analyse in Excel laat je experimenteren met verschillende invoerwaarden om te zien hoe ze je resultaten beinvloeden, zonder je originele data te wijzigen. Excel biedt drie tools: Scenariobeheer voor het vergelijken van scenario’s, Doelzoeken om de benodigde input voor een gewenst resultaat te vinden, en Gegevenstabellen voor systematische analyses.

In het kort

• Wat-als analyse test hoe wijzigingen in invoer je uitkomsten beinvloeden
• Drie tools: Scenariobeheer, Doelzoeken (Goal Seek) en Gegevenstabellen (Data Tables)
• Scenariobeheer vergelijkt meerdere scenario’s naast elkaar in een rapport
• Doelzoeken vindt welke inputwaarde nodig is voor een specifiek resultaat
• Gegevenstabellen berekenen automatisch resultaten voor reeksen inputwaarden
• Ideaal voor budgetplanning, leningberekeningen en investeringsanalyses
• Combineer met Solver voor complexe optimalisaties

Wat is wat-als analyse?

Wat-als analyse is een techniek om vragen te beantwoorden zoals: “Wat gebeurt er met mijn winst als de grondstofkosten stijgen?” of “Hoeveel moet ik verkopen om break-even te draaien?” In plaats van handmatig waarden aan te passen en resultaten te noteren, automatiseert Excel dit proces.

Je werkt met drie onderdelen:

1. Invoercellen: de waarden die je wilt varieren (verkoopprijs, kostprijs, volume)
2. Formules: berekeningen die afhankelijk zijn van de invoercellen
3. Resultaatcellen: de uitkomsten die je wilt analyseren (winst, marge, ROI)

Wat-als analyse is onmisbaar voor:

• Financiele planning: budgetten opstellen en testen
• Prijsstrategieen: optimale verkoopprijzen bepalen
• Risicoanalyse: best-case en worst-case scenario’s doorrekenen
• Leningvergelijkingen: maandlasten bij verschillende rentes berekenen
• Capaciteitsplanning: productieniveaus optimaliseren
• Investeringsbeslissingen: rendement bij verschillende aannames projecteren

Excel biedt drie tools voor wat-als analyse, elk met een eigen doel. Bekijk ook onze pagina over Excel formules voor de basis van berekeningen.

De drie wat-als tools in Excel

1. Scenariobeheer (Scenario Manager)

Scenariobeheer laat je meerdere sets invoerwaarden opslaan en vergelijken. Je definieert scenario’s (optimistisch, realistisch, pessimistisch) en Excel genereert een overzichtelijk rapport.

Geschikt voor:
– Vergelijken van 2-10 verschillende scenario’s
– Presentaties met duidelijke vergelijkingstabellen
– Situaties met meerdere veranderende variabelen

Beperkingen:
– Maximaal 32 veranderende cellen per scenario
– Geen automatische berekening van tussenwaarden

2. Doelzoeken (Goal Seek)

Doelzoeken werkt omgekeerd: je geeft het gewenste resultaat op en Excel berekent welke invoerwaarde daarvoor nodig is.

Geschikt voor:
– Een specifiek doel bereiken (bijv. winst van 100.000 euro)
– Eenvoudige berekeningen met een veranderende cel
– Snelle “wat moet ik doen om X te bereiken” vragen

Beperkingen:
– Slechts een veranderende cel tegelijk
– Geen optimalisatie van meerdere variabelen

3. Gegevenstabellen (Data Tables)

Gegevenstabellen berekenen automatisch resultaten voor een reeks invoerwaarden. Je krijgt een matrix van uitkomsten.

Geschikt voor:
– Systematische analyse van veel scenario’s
– Gevoeligheidsanalyse (hoe gevoelig is het resultaat voor een variabele?)
– Visualisatie in grafieken

Twee types:
– Eenvariabele tabel: een invoercel varieert
– Tweevariabele tabel: twee invoercellen varieren tegelijk

Scenariobeheer: stap voor stap

Scenariobeheer is ideaal wanneer je meerdere complete scenario’s wilt vergelijken, bijvoorbeeld een optimistisch, realistisch en pessimistisch budget.

Voorbeeld: budgetscenario’s

Stel je hebt deze basisgegevens:

Omschrijving	Cel	Waarde
Verkoopprijs	B2	50
Aantal verkopen	B3	1000
Kostprijs per stuk	B4	30
Vaste kosten	B5	10000
Winst	B6	=B2B3-B4B3-B5

Je wilt drie scenario’s vergelijken: optimistisch, realistisch en pessimistisch.

Windows: scenario aanmaken

1. Ga naar tabblad Gegevens (Data)
2. Klik op Wat-als analyse in de groep Prognose
3. Kies Scenariobeheer (Scenario Manager)
4. Klik op Toevoegen (Add)
5. Geef het scenario een naam: “Optimistisch”
6. Bij Veranderende cellen selecteer je de invoercellen: B2:B4
7. Klik op OK
8. Vul de waarden in voor dit scenario:
9. Verkoopprijs: 55
10. Aantal verkopen: 1200
11. Kostprijs: 28
12. Klik op OK om het scenario op te slaan

Herhaal stap 4-9 voor de andere scenario’s:

Realistisch:
– Verkoopprijs: 50
– Aantal verkopen: 1000
– Kostprijs: 30

Pessimistisch:
– Verkoopprijs: 45
– Aantal verkopen: 800
– Kostprijs: 32

Mac: scenario aanmaken

1. Ga naar tabblad Gegevens
2. Klik op Wat-als analyse > Scenariobeheer
3. Klik op + (Toevoegen)
4. Voer de scenarionaam en veranderende cellen in
5. Klik op OK en vul de waarden in

Scenario’s weergeven en wisselen

1. Open Scenariobeheer (Gegevens > Wat-als analyse > Scenariobeheer)
2. Selecteer een scenario in de lijst
3. Klik op Weergeven (Show)
4. Je werkblad toont nu de waarden van dat scenario

Scenariorapport genereren

Dit is de krachtigste functie: een samenvattend rapport van alle scenario’s.

1. Open Scenariobeheer
2. Klik op Samenvatting (Summary)
3. Kies Scenario samenvatting (of Draaitabel)
4. Bij Resultaatcellen selecteer je de cel met je formule: B6
5. Klik op OK

Excel maakt een nieuw werkblad met een vergelijkingstabel:

	Huidige waarden	Optimistisch	Realistisch	Pessimistisch
Verkoopprijs	50	55	50	45
Aantal verkopen	1000	1200	1000	800
Kostprijs	30	28	30	32
Winst	10000	22400	10000	400

Dit rapport kun je direct gebruiken in presentaties of delen met draaitabellen voor verdere analyse.

Doelzoeken: stap voor stap

Doelzoeken beantwoordt de vraag: “Welke inputwaarde heb ik nodig om een specifiek resultaat te bereiken?” Dit is sneller dan handmatig proberen.

Voorbeeld: break-even berekenen

Je hebt:
– Verkoopprijs per stuk: 50 euro (cel B2)
– Kostprijs per stuk: 30 euro (cel B3)
– Vaste kosten: 10.000 euro (cel B4)
– Aantal verkopen: 500 (cel B5)
– Winst: =B2B5-B3B5-B4 (cel B6, resultaat: 0 euro)

Vraag: Hoeveel stuks moet je verkopen voor een winst van 15.000 euro?

Windows: Doelzoeken gebruiken

1. Ga naar tabblad Gegevens
2. Klik op Wat-als analyse
3. Kies Doelzoeken (Goal Seek)
4. Vul in:
5. Cel instellen: B6 (de winstformule)
6. Op waarde: 15000 (je doelwinst)
7. Door wijzigen van cel: B5 (aantal verkopen)
8. Klik op OK

Excel berekent: je hebt 1.250 verkopen nodig voor 15.000 euro winst.

Mac: Doelzoeken gebruiken

1. Ga naar Extra (Tools) > Doelzoeken
2. Of: Gegevens > Wat-als analyse > Doelzoeken
3. Vul de drie velden in zoals hierboven
4. Klik op OK

Resultaat accepteren of annuleren

Na de berekening toont Excel het dialoogvenster met de oplossing:

• Klik op OK om de nieuwe waarde te behouden in je werkblad
• Klik op Annuleren om terug te keren naar de oorspronkelijke waarde

Praktische toepassingen Doelzoeken

Leningberekening:
Hoeveel kun je lenen als je maximaal 1.500 euro per maand kunt betalen? Gebruik de BET-functie (PMT) als formule en laat Doelzoeken het leenbedrag berekenen.

Prijsbepaling:
Welke prijs moet je vragen om een marge van 40% te behalen?

Personeelsplanning:
Hoeveel medewerkers heb je nodig om 10.000 orders per week te verwerken?

Gegevenstabellen: stap voor stap

Gegevenstabellen zijn het krachtigst voor gevoeligheidsanalyses. Je ziet in een oogopslag hoe je resultaat verandert bij verschillende invoerwaarden.

Eenvariabele gegevenstabel

Je analyseert hoe een resultaat verandert bij variatie van een invoercel.

Voorbeeld: maandlasten bij verschillende rentes

Je hebt een leningberekening:
– Leenbedrag: 200.000 euro (cel B2)
– Jaarlijkse rente: 4% (cel B3)
– Looptijd in maanden: 360 (cel B4)
– Maandlasten: =BET(B3/12;B4;-B2) (cel B5)

Je wilt zien wat de maandlasten zijn bij rentes van 3% tot 6%.

Windows: eenvariabele tabel maken

1. Maak een lijst met rentes in een kolom, bijv. D3:D10:
2. 3%, 3,5%, 4%, 4,5%, 5%, 5,5%, 6%
3. Zet in cel E2 een verwijzing naar je formule: =B5
4. Selecteer het bereik D2:E10 (inclusief de lege cel D2)
5. Ga naar Gegevens > Wat-als analyse > Gegevenstabel
6. Laat Rij invoercel leeg
7. Bij Kolom invoercel selecteer je B3 (de rentecel)
8. Klik op OK

Excel vult de tabel met maandlasten voor elke rente:

Rente	Maandlasten
3,0%	843
3,5%	898
4,0%	955
4,5%	1.013
5,0%	1.074
5,5%	1.136
6,0%	1.199

Mac: eenvariabele tabel maken

1. Bouw de tabel zoals hierboven beschreven
2. Selecteer het bereik inclusief de formuleverwijzing
3. Ga naar Gegevens > Wat-als analyse > Gegevenstabel
4. Vul de kolomcel in en klik OK

Tweevariabele gegevenstabel

Hiermee varieer je twee invoercellen tegelijk en krijg je een matrix van resultaten.

Voorbeeld: winst bij varierende prijs en volume

Je winstformule is: =(verkoopprijs – kostprijs) * volume – vaste kosten

1. Zet in cel D2 een verwijzing naar de winstformule: =B6
2. Zet prijzen in een rij: E2:I2 (40, 45, 50, 55, 60)
3. Zet volumes in een kolom: D3:D7 (500, 750, 1000, 1250, 1500)
4. Selecteer het volledige bereik: D2:I7
5. Ga naar Gegevens > Wat-als analyse > Gegevenstabel
6. Bij Rij invoercel: selecteer de prijscel (B2)
7. Bij Kolom invoercel: selecteer de volumecel (B3)
8. Klik op OK

Je krijgt een matrix die voor elke combinatie van prijs en volume de winst toont. Dit maakt patronen direct zichtbaar en helpt bij strategische beslissingen.

Gegevenstabel opmaken

Maak je tabel leesbaarder:

• Gebruik voorwaardelijke opmaak om hoge/lage waarden te kleuren
• Voeg grenzen toe om de structuur te verduidelijken
• Maak de kop- en rijlabels vet

Let op: matrixformules

Gegevenstabellen gebruiken achter de schermen matrixformules. Dit betekent:

• Je kunt individuele cellen in de tabel niet bewerken
• Wijzig je de brongegevens, dan herberekent de hele tabel automatisch
• Verwijderen doe je door het hele resultaatgebied te selecteren en Delete te drukken

Wanneer welke tool gebruiken?

Situatie	Tool	Waarom
3-5 scenario’s vergelijken met presentatierapport	Scenariobeheer	Overzichtelijk rapport, makkelijk uit te leggen
“Hoeveel moet ik verkopen voor X winst?”	Doelzoeken	Direct antwoord op een specifieke vraag
Effect van rentestijging op maandlasten	Gegevenstabel	Systematisch overzicht van alle mogelijkheden
Twee variabelen tegelijk analyseren	Gegevenstabel	Matrix toont alle combinaties
Complexe optimalisatie met beperkingen	Solver	Meerdere doelen en constraints

Combineren van tools

Voor grondige analyses combineer je de tools:

1. Gebruik Gegevenstabellen om gevoeligheden te identificeren
2. Maak Scenario’s van de meest interessante combinaties
3. Gebruik Doelzoeken voor specifieke doelstellingen

Visualiseer resultaten met trendlijnen om patronen duidelijk te maken.

Praktische voorbeelden

Voorbeeld 1: Hypotheekberekening

Je wilt een huis kopen en analyseert de maandlasten.

Basisgegevens:
– Aankoopprijs: 400.000 euro
– Eigen inbreng: 50.000 euro
– Hypotheekbedrag: 350.000 euro
– Rente: 4,5%
– Looptijd: 30 jaar

Analyse met gegevenstabel:
Maak een tweevariabele tabel met:
– Rij: rentes van 3% tot 6%
– Kolom: looptijden van 20, 25, 30 jaar

Je ziet direct dat 1% renteverschil honderden euro’s per maand scheelt.

Voorbeeld 2: Break-even analyse

Je start een webshop en wilt weten wanneer je winstgevend wordt.

Basisgegevens:
– Vaste kosten per maand: 2.500 euro
– Gemiddelde verkoopprijs: 75 euro
– Gemiddelde kostprijs: 45 euro
– Marge per product: 30 euro

Doelzoeken:
Stel de winstformule in op 0 en varieer het aantal verkopen. Resultaat: je hebt 84 verkopen per maand nodig om break-even te draaien.

Scenariobeheer:
Maak scenario’s voor lage, normale en hoge groeifases met verschillende marketingbudgetten.

Voorbeeld 3: Investeringsbeslissing

Je overweegt een machine aan te schaffen en wilt de terugverdientijd analyseren.

Gegevenstabel:
Varieer de verwachte opbrengst per jaar en de economische levensduur. De tabel toont voor elke combinatie de netto contante waarde (NCW).

Veelgemaakte fouten

Fout 1: Verkeerde celverwijzingen in Doelzoeken

Probleem: Doelzoeken geeft een foutmelding of vindt geen oplossing.

Oorzaak: De “Cel instellen” bevat geen formule die afhangt van de “Door wijzigen van cel”.

Oplossing: Controleer dat je formulecel daadwerkelijk afhankelijk is van de cel die je wilt wijzigen. Volg de formule-afhankelijkheden via Formules > Afhankelijkheden.

Fout 2: Circulaire verwijzing in gegevenstabel

Probleem: Excel meldt een circulaire verwijzing.

Oorzaak: De formuleverwijzing in de tabel verwijst naar een cel binnen het tabelbereik.

Oplossing: Zorg dat de formule die je analyseert buiten het tabelbereik staat. Plaats de verwijzing (bijv. =B6) in de linkerbovenhoek van je tabel.

Fout 3: Scenario’s overschrijven elkaar

Probleem: Na het wisselen van scenario’s zijn je originele waarden weg.

Oorzaak: Je hebt geen “Huidig” scenario opgeslagen.

Oplossing: Maak altijd eerst een scenario met je huidige waarden voordat je gaat experimenteren. Noem dit “Basis” of “Huidig”.

Fout 4: Te veel veranderende cellen

Probleem: Scenariobeheer accepteert je selectie niet.

Oorzaak: Je probeert meer dan 32 cellen te wijzigen.

Oplossing: Beperk je tot de belangrijkste variabelen. Gebruik een gegevenstabel voor systematische analyses van meer variabelen.

Fout 5: Gegevenstabel herberekent niet

Probleem: Je wijzigt brondata maar de tabel update niet.

Oorzaak: Automatisch berekenen staat uit of de tabel is beschadigd.

Oplossing: Druk op Ctrl+Alt+Shift+F9 voor volledige herberekening. Controleer ook Bestand > Opties > Formules > Automatisch.

Fout 6: Onrealistische Doelzoeken-resultaten

Probleem: Doelzoeken geeft een negatief aantal verkopen of een prijs van 0.

Oorzaak: Er zijn geen beperkingen ingesteld op de oplossing.

Oplossing: Doelzoeken kent geen constraints. Gebruik Solver als je beperkingen nodig hebt (bijv. prijs moet positief zijn).

FAQ: Veelgestelde vragen over wat-als analyse

Wat is wat-als analyse in Excel?

Wat-als analyse is een verzameling tools in Excel waarmee je kunt experimenteren met verschillende invoerwaarden om te zien hoe ze je berekeningen beinvloeden. Je test scenario’s zonder je originele data te wijzigen. Excel biedt drie tools: Scenariobeheer, Doelzoeken en Gegevenstabellen.

Waar vind ik wat-als analyse in Excel?

Ga naar het tabblad Gegevens (Data) en klik op “Wat-als analyse” in de groep Prognose (of Gegevenshulpmiddelen in oudere versies). Je ziet drie opties: Scenariobeheer, Doelzoeken en Gegevenstabel.

Wat is het verschil tussen Doelzoeken en Solver?

Doelzoeken zoekt de waarde van een cel om een specifiek resultaat te bereiken. Solver is krachtiger: het optimaliseert (maximaliseer of minimaliseer) en werkt met meerdere veranderende cellen en beperkingen. Gebruik Doelzoeken voor eenvoudige vragen, Solver voor complexe optimalisaties.

Kan ik meer dan twee variabelen analyseren met een gegevenstabel?

Nee, gegevenstabellen ondersteunen maximaal twee variabelen (een rij en een kolom). Voor analyses met drie of meer variabelen combineer je gegevenstabellen met scenario’s, of gebruik je Solver.

Hoe verwijder ik een scenario?

Open Scenariobeheer (Gegevens > Wat-als analyse > Scenariobeheer), selecteer het scenario dat je wilt verwijderen en klik op Verwijderen. Dit verwijdert alleen het scenario, niet de huidige waarden in je werkblad.

Waarom is mijn gegevenstabel zo traag?

Gegevenstabellen herberekenen bij elke wijziging in je werkmap. Bij grote tabellen kan dit vertragend werken. Ga naar Bestand > Opties > Formules en kies “Automatisch behalve gegevenstabellen”. Druk op F9 om handmatig te herberekenen.

Kan ik scenario’s delen met collega’s?

Ja, scenario’s worden opgeslagen in de Excel-werkmap. Je kunt ook scenario’s samenvoegen uit andere werkmappen via Scenariobeheer > Samenvoegen. Het scenariorapport kun je als apart werkblad delen.

Hoe maak ik een gevoeligheidsanalyse in Excel?

Gebruik een tweevariabele gegevenstabel. Zet de belangrijkste variabelen in een rij en kolom, en de formule in de linkerbovenhoek. Excel berekent alle combinaties automatisch. Voeg voorwaardelijke opmaak toe om kritieke waarden te highlighten.

Samenvatting

Wat-als analyse helpt je betere beslissingen te nemen door scenario’s te testen:

• Scenariobeheer: vergelijk meerdere scenario’s met een overzichtelijk rapport
• Doelzoeken: vind snel welke input je nodig hebt voor een gewenst resultaat
• Gegevenstabellen: analyseer systematisch hoe variabelen je uitkomsten beinvloeden

Combineer deze tools met Solver voor optimalisatie en draaitabellen voor diepere data-analyse.

Hulp nodig met wat-als analyse?

Loop je vast bij het opzetten van scenario’s of wil je een professionele financiele analyse? Ik help je graag verder!

Neem contact op:
– WhatsApp: Stuur een bericht
– E-mail: w.bouwmeester@bouwmeesterconsultancy.nl
– Telefoon: +31 6 28963636

Stuur je Excel-bestand mee en beschrijf kort wat je wilt bereiken. We reageren meestal binnen 24 uur.

Gerelateerde artikelen

• Excel formules: compleet overzicht van alle functies
• Solver Excel: optimaliseren met beperkingen
• Draaitabellen maken in Excel: complete handleiding
• Trendlijnen toevoegen in Excel grafieken